Gert Hofmann

Upadek ślepców

Przełożył Jacek St. Buras
Państwowy Instytut Wydawniczy, czerwiec 2005, 128 s.
(wydanie oryginalne: Der Blindensturz, Carl Hanser Verlag München und Wien;
pierwsze wydanie: Luchterhand Darmstadt 1985)


"Zaniechajcie ich, ślepi są, i wodzowie ślepych. Ślepy też jeśliby ślepego prowadził, obaj w dół wpadają", mówi Jezus o faryzeuszach (Mt 15). 1500 lat później Pieter Bruegel na słynnym, wiszącym dziś w Neapolu obrazie odmalował sześć postaci najwyraźniej niewidomych mężczyzn, odzianych w ubogie stroje XVI stulecia, jak trzymając się za ręce posuwają się gęsiego skrajem rowu na tle posępnego krajobrazu Brabancji. Pierwszy z idących już leży w rowie, następny właśnie pada i z pewnością pociągnie za sobą kolejnego, trzymającego się jego kija towarzysza niedoli. Ale tego już nie zobaczymy, artysta bowiem uchwycił tylko jeden moment zdarzenia, pozostawiając jego prehistorię i następstwa wyobraźni widza. O tym, kim mogli być namalowani przez Bruegla "Ślepcy" i jak mogło dojść do powstania tego obrazu, opowiada w fascynujący sposób powieść Gerta Hofmanna.
Upadek ślepców to niezwykła relacja z domniemanych wydarzeń jednego dnia, kiedy to grupka wędrujących po kraju ślepych żebraków godzi się za łyżkę strawy pozować niewidocznemu malarzowi. Aura powieści w mistrzowski sposób koresponduje z surowym klimatem Brueglowskiego arcydzieła. Oszczędnymi, a zarazem bardzo sugestywnymi środkami autor kreuje świat doznań niewidomych i opowiada indywidualną, przejmującą historię każdego z nich.
Jednocześnie odtwarza otaczającą ich szesnastowieczną rzeczywistość, na ile ślepcy potrafią wyobrazić ją sobie za pośrednictwem słuchu, węchu i dotyku. Niezwykłość tej perspektywy i konsekwencja, z jaką autor wciela się w swoich niewidomych bohaterów, sprawiają, że lektura tej książki jest poruszającym przeżyciem.

Gert Hofmann (1932-1993), niemiecki prozaik i dramaturg. Od 1961 wykładał literaturę niemiecką na uniwersytetach, głównie poza granicami Niemiec. Do 1975 znany był tylko jako autor słuchowisk, za które otrzymał liczne nagrody, m.in. Harkness Award (1965) i Prix Italia (1980). Jako prozaik zadebiutował nowelą Die Denunziation (1979, Denuncjacja). W Polsce znany z powieści Na wieży (PIW 1987), za którą otrzymał nagrodę im. Alfreda Döblina, i opowiadania Pan Veilchenfeld (PIW 1990), przełożonych przez Karolinę Niedenthal. Ponadto wydał m.in. zbiór nowel Gespräch über Balzacs Pferd (1981, Rozmowa o koniu Balzaca), powieści Unsere Eroberung (1984, Nasze zdobycie), Vor der Regenzeit (1988, Przed porą deszczową) i Der Kinoerzähler (1990, Opowiadacz filmów).
Bohaterowie jego powieści, często dziwaczni, kalecy, nie przystający do otaczającej ich rzeczywistości, są śmieszni i tragiczni zarazem. Ich losy oglądamy na ogół z oryginalnej perspektywy: oczami dziecka, przez pryzmat wyobraźni ślepców, często zbiorowym okiem kolektywu. Dodatkowym walorem większości jego utworów jest wysokiej próby humor.

Recenzje:
1. Monika Kuc "Rzeczpospolita", 19.07.2005
2. Jak być widzianym, Beata Kęczkowska, "Gazeta Wyborcza", 29.08.2005
3. Audycja TVP3, 28.09.2005
4. Daga Gorczyńska - Gert Hofmann "Upadek ślepców". Perspektywa podwojona, portal "Załoga G", 3.10.2005
5. "Groza i śmiech", Helena Zaworska, Nowe Książki, 10/05, 1.10.2005
6. Joanna Jakubowska-Cichoń, strona domowa "Polskiego Radia", dział "Książka na zawsze", jesień 2005